برفک دهان یا کاندیدیازیس دهانی یکی از عفونت‌های رایج دهانی است که معمولاً در نوزادان، سالمندان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف دیده می‌شود. این مشکل ناشی از رشد بیش از حد قارچ کاندیدا آلبیکنس در دهان است و باعث ایجاد لکه‌های سفید، گاهی دردناک، روی زبان، سقف دهان و داخل گونه‌ها می‌شود. تشخیص به موقع برفک دهان اهمیت بالایی دارد، زیرا در صورت درمان نشدن، می‌تواند به مشکلات جدی‌تر گوارشی یا عفونت‌های سیستمیک منجر شود. در ادامه، با بررسی دقیق علائم، دلایل و روش‌های درمان خانگی و پزشکی برفک دهان، راهکارهایی برای محافظت از سلامت دهان و جلوگیری از عود این بیماری ارائه می‌کنیم. برای اطلاع از انواع بیماری دهان کلیک کنید.

برفک دهان چیست و چه کسانی در معرض آن هستند؟

برفک دهان یا کاندیدیازیس دهانی یک عفونت قارچی است که معمولاً توسط قارچ کاندیدا آلبیکانس ایجاد می‌شود. این عفونت باعث ایجاد لکه‌های سفید و نرم در دهان، زبان و گاهی سقف دهان می‌شود و می‌تواند باعث سوزش، درد و خشکی دهان شود.

افراد با سیستم ایمنی ضعیف، مانند سالمندان، کودکان، بیماران مبتلا به دیابت یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به برفک دهان هستند. همچنین استفاده طولانی‌مدت از آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای استروئیدی نیز می‌تواند ریسک ابتلا را افزایش دهد.

علائم رایج برفک دهان

• لکه‌های سفید یا کرم‌رنگ:
  روی زبان، لثه، سقف دهان یا داخل گونه‌ها ظاهر می‌شوند. این لکه‌ها معمولاً صاف یا کمی برآمده هستند و گاهی شبیه پنیر نرم به نظر می‌رسند.
• سوزش یا درد هنگام غذا خوردن:
  افراد ممکن است هنگام خوردن یا نوشیدن غذاهای گرم، تند یا اسیدی احساس ناراحتی یا درد کنند.
• خشکی دهان:
  برخی بیماران احساس کم‌آبی یا خشکی در دهان دارند که بلع و صحبت کردن را کمی دشوار می‌کند.
• ترک یا التهاب گوشه‌های لب:
  برفک دهان ممکن است باعث ترک خوردن گوشه‌های لب و التهاب شود که در برخی موارد دردناک است.
• تغییر در حس چشایی:
  برخی افراد طعم غذاها را کمتر حس می‌کنند یا طعم تلخ و نامطبوعی در دهان تجربه می‌کنند.
• درد هنگام بلع:
  در موارد شدید، لکه‌ها یا التهاب می‌تواند بلع را کمی دردناک یا دشوار کند.

دلایل ابتلا به برفک دهان

• ضعف سیستم ایمنی:
  افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مثل بیماران مبتلا به HIV، دیابت کنترل‌نشده یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به برفک دهان هستند.
• مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها:
  استفاده طولانی یا مکرر از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند تعادل باکتری‌ها و قارچ‌های طبیعی دهان را به هم بزند و رشد قارچ کاندیدا را افزایش دهد.
• دهان خشک:
  کاهش ترشح بزاق باعث می‌شود محیط دهان مستعد رشد قارچ شود، زیرا بزاق به طور طبیعی از رشد میکروب‌ها جلوگیری می‌کند.
• استفاده از دندان مصنوعی یا بریج‌های نامناسب:
  پروتزهای دندانی که تمیز نمی‌شوند یا درست جا نمی‌گیرند، می‌توانند محیط مناسبی برای رشد قارچ ایجاد کنند.
• بارداری و تغییرات هورمونی:
  تغییرات هورمونی در دوران بارداری می‌توانند ریسک ابتلا به برفک دهان را افزایش دهند.
• سیگار و دخانیات:
  استعمال دخانیات محیط دهان را تغییر داده و احتمال رشد قارچ را افزایش می‌دهد.

درمان برفک دهان

درمان برفک دهان معمولاً با استفاده از داروهای ضدقارچ آغاز می‌شود که به صورت محلول، ژل یا قرص تجویز می‌شوند. این داروها رشد قارچ کاندیدا را کنترل کرده و علائم را کاهش می‌دهند. رعایت بهداشت دهان بسیار مهم است؛ مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و شست‌وشوی دهان با دهان‌شویه ضدعفونی‌کننده می‌تواند به پیشگیری از عود برفک کمک کند. افرادی که دندان مصنوعی یا پروتز دارند، باید آن‌ها را روزانه تمیز کرده و شب‌ها از دهان خارج کنند. همچنین کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و کاهش مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، می‌تواند به بهبود سریع‌تر کمک کند. تغییر عادات غذایی، مانند کاهش مصرف قند و نوشیدنی‌های شیرین، نیز محیط رشد قارچ را محدود می‌کند و در کنار درمان دارویی، روند بهبودی را تسریع می‌کند.

راهکارهای پیشگیری از برفک دهان:

• رعایت بهداشت دهان و دندان: مسواک زدن منظم و استفاده از نخ دندان مانع از تجمع پلاک و قارچ‌ها می‌شود.
• استفاده از دهان‌شویه ضدعفونی‌کننده: شست‌وشوی روزانه دهان با دهان‌شویه‌های مناسب رشد قارچ‌ها را کاهش می‌دهد.
• کنترل قند خون: افراد مبتلا به دیابت با کنترل قند خون، خطر ابتلا به برفک دهان را کاهش می‌دهند.
• محدود کردن مصرف شیرینی‌ها: مصرف زیاد قند و نوشیدنی‌های شیرین محیط رشد قارچ‌ها را فراهم می‌کند، پس باید محدود شود.
• تمیز کردن دندان مصنوعی یا پروتز: شست‌وشوی روزانه و خارج کردن پروتز در شب از تجمع قارچ جلوگیری می‌کند.
• حفظ سیستم ایمنی سالم: خواب کافی، تغذیه مناسب و مدیریت استرس به تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از برفک کمک می‌کند.

عوامل خطر برفک دهان:

1. سیستم ایمنی ضعیف: افرادی که به دلایل مختلف ضعف ایمنی دارند، مثل بیماران مبتلا به HIV یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض برفک هستند.
2. دیابت کنترل‌نشده: قند بالا در دهان باعث رشد قارچ‌ها می‌شود و احتمال ابتلا به برفک را افزایش می‌دهد.
3. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها یا کورتیکوستروئیدها: این داروها تعادل باکتری‌های طبیعی دهان را به هم می‌زنند و رشد قارچ‌ها را تشویق می‌کنند.
4. دندان مصنوعی یا پروتز دهانی: اگر پروتزها تمیز نشوند یا در شب از دهان خارج نشوند، محیط رشد قارچ فراهم می‌شود.
5. خشکی دهان: کاهش تولید بزاق باعث می‌شود دهان محیط مناسبی برای رشد قارچ‌ها شود.
6. سیگار کشیدن: مصرف تنباکو باعث تحریک و تغییر محیط دهان شده و خطر برفک را افزایش می‌دهد.