وقتی پالپ یا بافت داخلی دندان دچار عفونت یا التهاب شدید میشود، تنها راه حفظ دندان طبیعی، درمان ریشه یا همان عصب کشی است. در این روش، با برداشتن عصب آسیبدیده و پر کردن کانال ریشه با مواد مخصوص، درد بیمار از بین میرود و دندان نجات پیدا میکند. عصب کشی با وجود نام ترسناکش، امروزه با بیحسی کامل و تجهیزات پیشرفته، یک درمان سریع و کمدرد محسوب میشود.
دنداندرد شدید، حساسیت به سرما و گرما، ورم لثه، تغییر رنگ دندان، یا حتی بوی بد دهان میتوانند نشانههایی از عفونت پالپ باشند. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به دندانپزشک ضروری است. در بسیاری از موارد، عفونت بدون درد شدید پیشرفت میکند و تا زمانی که استخوان فک را درگیر نکند، متوجه آن نمیشویم.
بریم با هم مراحل عصب کشی دندان از معاینه تا پرکردن کانالها را بررسی کنیم
۱. معاینه و عکسبرداری با رادیوگرافی
پزشک با عکس رادیوگرافی عمق پوسیدگی و وضعیت ریشه را بررسی میکند تا مشخص شود دندان نیاز به عصب کشی دارد یا خیر.
۲. بیحسی موضعی
برای کاهش کامل درد، دندان بیحس میشود تا بیمار حین درمان هیچگونه ناراحتی احساس نکند.
۳. دسترسی به پالپ و پاکسازی کانالها
پس از سوراخ کردن سطح دندان، عصب آسیبدیده خارج میشود و کانالها با ابزارهای دقیق تمیز و ضدعفونی میشوند.
۴. پر کردن کانال با گوتاپرکا
پس از پاکسازی کامل، کانالها با مادهای بهنام گوتاپرکا پر میشوند تا از ورود میکروب جلوگیری شود.
۵. ترمیم نهایی دندان
در انتها دندان یا با ماده ترمیمی پر میشود یا در صورت نیاز، روکش میگیرد تا استحکام بیشتری داشته باشد.
بسیاری از افراد از عصب کشی میترسند، در حالی که با بیحسی موضعی و تجهیزات مدرن، این درمان تقریباً بدون درد است. اگر درمان بهموقع انجام شود، درد شدید ناشی از عفونت قبل از شروع درمان وجود دارد و بعد از عصب کشی، بیمار احساس آرامش و تسکین میکند.
هزینه عصب کشی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
نوع دندان (قدامی، آسیاب کوچک یا بزرگ)
تعداد کانالهای ریشه
شدت آسیب یا عفونت
نیاز به درمان مجدد یا روکش پس از عصب کشی
دندانهای آسیای بزرگ معمولاً کانالهای بیشتری دارند و درمان آنها پیچیدهتر است، در نتیجه هزینه بالاتری دارند. همچنین اگر نیاز به روکش باشد، هزینه نهایی بیشتر خواهد بود.
گاهی دندانهای شیری کودکان نیز به دلیل پوسیدگی عمیق نیاز به درمان ریشه دارند. عصب کشی دندان شیری با روش خاص و مواد متفاوتی انجام میشود تا دندان تا زمان افتادن طبیعی حفظ شود و فضای رشد دندان دائمی حفظ گردد. مراجعه به دندانپزشک متخصص اطفال در این موارد بسیار مهم است.
برخی دندانها دارای کانالهای متعدد و انشعابات فرعی هستند. در این موارد، فرآیند عصب کشی پیچیدهتر شده و نیاز به دقت بیشتری دارد. درمان چند کاناله معمولاً توسط دندانپزشکان متخصص ریشه (اندودنتیست) انجام میشود تا از باقی ماندن عفونت یا عدم پاکسازی کامل جلوگیری شود. در صورتی که حتی یکی از این کانالها به درستی درمان نشود، احتمال بروز عفونت مجدد و نیاز به درمانهای بعدی وجود دارد.
در برخی موارد، عصب کشی اولیه به دلایل مختلفی مانند عدم دسترسی به کانالهای فرعی، استفاده از مواد نامناسب یا بازگشت عفونت، موفقیتآمیز نیست. در این شرایط، دندانپزشک باید درمان ریشه را مجدداً انجام دهد. در درمان مجدد، مواد قدیمی ابتدا تخلیه میشوند، سپس با دقت بالا پاکسازی و ضدعفونی صورت میگیرد و کانالها مجدداً با مواد جدید پر میشوند. این روش نسبت به درمان اولیه زمانبرتر است، اما در بسیاری از موارد دندان را از کشیده شدن نجات میدهد.
دندانهای جلویی یا قدامی (مانند پیشینها و نیشها) معمولاً فقط یک کانال ریشه دارند و درمان آنها نسبتاً سادهتر و سریعتر انجام میشود. در مقابل، دندانهای آسیای کوچک و بزرگ (پشت دهان) اغلب دارای دو تا چهار کانال هستند و پیچیدگی درمان آنها بیشتر است. در نتیجه، زمان بیشتری برای عصب کشی نیاز دارند و احتمال نیاز به تجهیزات پیشرفتهتری نیز وجود دارد. این تفاوت نهتنها در فرآیند درمان مؤثر است، بلکه روی هزینه نهایی هم تأثیر مستقیم دارد.
برای افزایش طول عمر دندان عصب کشیشده، رعایت چند نکته ضروری است:
در روزهای ابتدایی از جویدن غذاهای سفت روی آن دندان خودداری شود.
اگر پزشک استفاده از روکش را توصیه کرده، حتماً آن را انجام دهید.
بهداشت دهان و دندان (مسواک زدن، نخ دندان، دهانشویه) باید بهطور منظم رعایت شود.
هر شش ماه یکبار برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید تا وضعیت دندان بررسی شود.
با رعایت این موارد، احتمال شکستن یا آسیب به دندان عصب کشیشده کاهش پیدا میکند و میتوان سالها از آن استفاده کرد.
در بسیاری از موارد، بهویژه برای دندانهای آسیای بزرگ که فشار زیادی هنگام جویدن متحمل میشوند، پس از عصب کشی دندان باید از روکش استفاده شود. دندانی که عصب کشی شده، استحکام و رطوبت طبیعی خود را از دست داده و احتمال شکستگی آن افزایش مییابد. روکش مانند یک پوشش محافظ روی دندان قرار میگیرد و ضمن زیبایی، دوام و مقاومت دندان را بالا میبرد. البته تصمیم نهایی به شرایط دندان، تشخیص پزشک و جنس دندان بستگی دارد.
بله، چون دندان پس از از دست دادن عصب، رطوبت خود را نیز از دست میدهد، کمی شکنندهتر میشود. به همین دلیل در بسیاری از موارد، برای محافظت از دندان، از روکش استفاده میشود.
عدم درمان بهموقع میتواند باعث گسترش عفونت به استخوان فک، ایجاد آبسه، تخریب دندان و در نهایت نیاز به کشیدن دندان شود. عفونتهای دندانی حتی میتوانند به سایر نقاط بدن سرایت کنند و خطرناک باشند.
بله، گاهی اوقات به دلایل مختلف مثل درمان ناقص، کانالهای فرعی کشفنشده یا ورود باکتری مجدد، نیاز به عصب کشی مجدد یا Retreatment وجود دارد.
